Gaziantep'e Neden "Gazi" Denir? Antep Savunmasının Hikâyesi
Antep, Kurtuluş Savaşı'nda aylarca süren bir savunmanın ardından Meclis'ten "Gazi" unvanını aldı. Şahin Bey'den Şehit Kamil'e şehrin adını taşıyan hikâye.
· 2 dk okuma
Şehrin adındaki "Gazi" sözcüğü bir lakap değil, bir unvan. Bu unvanı Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kurtuluş Savaşı sırasında aylarca süren bir direnişin ardından Antep'e verdi. Şehrin bugün kullandığı iki büyük ilçenin adı da bu savunmanın kahramanlarından geliyor: Şahinbey ve Şehitkamil.
İşgal nasıl başladı?
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından imzalanan Mondros Mütarekesi'yle birlikte Antep önce İngilizler tarafından işgal edildi. 1919'un sonbaharında İngilizler bölgeden çekildi ve şehir Fransızlara devredildi. Kısa süre içinde halk ile işgal kuvvetleri arasındaki gerilim silahlı bir direnişe dönüştü.
Şahin Bey ve Şehit Kamil
Antep savunmasının en bilinen iki ismi, bugün ilçelere adını veren iki kahraman:
- Şahin Bey: Fransız birliklerinin şehre ulaşmasını engellemek için Kilis yolu üzerinde mücadele eden kuvvetlerin komutanıydı. 1920 baharında bu mücadelede şehit düştü. Şahinbey ilçesi onun adını taşıyor.
- Şehit Kamil: Henüz çocuk yaştayken savunma sırasında hayatını kaybeden Mehmet Kamil, şehrin hafızasında sivil halkın direnişinin simgesi oldu. Şehitkamil ilçesi onun adını taşıyor.
Bunların yanında Karayılan gibi halk kahramanları, kadınlar ve çocuklar dahil şehrin neredeyse tamamı savunmada görev aldı.
Aylarca süren kuşatma
Şehir, 1920 baharından itibaren aylarca kuşatma altında kaldı. Erzak ve cephane giderek azaldı, halk büyük kayıplar verdi. Şehrin direnişi, Ankara'daki Meclis'te de yakından takip ediliyordu.
"Gazi" unvanı
Antep'in direnişi üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi, 6 Şubat 1921'de şehre "Gazi" unvanını veren kararı kabul etti. Karar, 8 Şubat 1921'de yürürlüğe girdi. Bu nedenle kaynaklarda iki tarih de geçer. Şehir bu tarihten sonra "Gaziantep" adıyla anılmaya başladı.
Açlık ve yokluk nedeniyle şehir, unvanın verilmesinden kısa bir süre sonra, Şubat 1921'de Fransızlara teslim olmak zorunda kaldı. Ancak bu teslimiyet kalıcı olmadı.
25 Aralık 1921: Kurtuluş
Ekim 1921'de Türkiye ile Fransa arasında imzalanan Ankara Antlaşması'nın ardından Fransız kuvvetleri bölgeden çekildi ve 25 Aralık 1921'de Gaziantep'i tamamen boşalttı. Bu tarih, her yıl şehrin kurtuluş günü olarak törenlerle kutlanıyor.
Bu hikâyeyi nerede yaşayabilirsiniz?
- Gaziantep Kalesi'ndeki panorama müzesi: Savunmayı canlandırmalar ve görsellerle anlatıyor. Kale, depremden sonra restore edilerek yeniden açıldı.
- 25 Aralık kutlamaları: Kurtuluş günü şehirde törenler ve etkinlikler düzenleniyor. Aralık ayında şehirdeyseniz Şehirde Bu Hafta bölümümüzü takip edin.
- Şahin Bey Anıtı ve şehit anıtları: Şehrin farklı noktalarında savunmanın izlerini taşıyan anıtlar bulunuyor.
Şehrin diğer tarihi duraklarını gezilecek yerler listemizde bulabilirsiniz.